Адамийн кхачанах лаьцна шаьш-шайна зе деш долу лелар уггаре а хаза гойту классикан Бэтменан фильмехь, цу чохь зуламхочо шен коьрта декхар лору денна лелочу сурсаташна дӀовш далар.

Нагахь санна Готэм-Ситихь еккъа косметика бен ца хиллехь, бакъдолчу дуьненахь иза дерриг а коьрта кхачанан сурсаташ ду. Адамашна кхача промышленностехь лело йиш хилар гучудаьлчахьана, цара дукха къахьегна кхачанан Ӏаламан ницкъ а, кхачанан мехалла а дӀаяккхархьама. Консервацин а, массо а агӀор кхачанан сурсаташ арахецаран а куц-кепехь, тӀаьхьарчу 200 шарахь кхоллаелла промышленни кхачанан сурсаташ арахецаран система, нийсса адамаш цомгуш дан Ӏалашо йолуш.

Ткъа жехӀалалла лелоран бахьанаш аьшпаш бен кхин хӀума дац. Масала, иттаннаш шераш хьалха хӀинцале а хууш дара, хьаьжкӀийн хьаьжкӀаш дӀаяхаран Малхбузера кеп юкъаяккхаро хьаьжкӀаш кхиош йолчу пачхьалкхашкахь массо а агӀор витаминийн дефицитан цамгарш (берибери) яржар. И бакъдерг атта ду школийн учебникашкахь йолчу коьртачу программин дакъа. Амма хӀордахошкахь С витамин ца тоар (скурпус) хӀинца а адаман Ӏаморийн процессца доьзна хила тарло, берибери, массо а кхузаманан дефицитан цамгарш санна, ерриг а ларъян йиш йолуш, адамо кхоьллина проблема ю.

Юккъерчу бӀешерашкахь адамийн Ӏилма цахилар коьрта бахьана хиллехь ледара кхача кхачаран ( мацаллаш, и. дӀ. кх. а доцург), тахана адамийн кхача ца тоар дерриге а адамо кхоьллина ду. Мел лаххара а 80% массо а кхузаманан цамгарех доьзна хила тарло биологин кхачамбацаршца, дукха хьолахь са доцучу кхачанца.

Уггаре ирча хьелаш, кхеташ ма-хиллара, КхоалгӀачу Дуьненахь ду: Цигахь ООН, шен кхачанан гӀоьнца, кхачанан кризисан коьрта бахьана ду. ТӀемех а, бохамех а лаьцна дац иза, цигахь кхачанан гӀо дар, шеко йоццуш, гуманитаран гӀуллакх ду, амма гуттаренна а кхачанан гӀо оьшуш хиларх лаьцна ду.

Цкъа делахь, нахана уггаре а вон дикалла кхачало: Мухха делахь а могашаллина зене долу кӀайн мукх тӀоьрмигаш дӀасадоькъу кхоалгӀачу дуьненан къечу нахана а, сонтачу нахана а, 3 баттахь кеманан шел ца еллачу трюмехь латтийначул тӀаьхьа, Я муьлхха а тайпа кийча сурсаташ, хан чекхъяьлла дукха хан йолуш.

ШолгӀа делахь, оцу кхачанан гӀоьно леррина сонталла а, шен ницкъ дӀатасар а совдоккху: КхоалгӀачу дуьненан пачхьалкхашна эххар а когаш тӀе хӀитта гӀо даран метта, шайн кхача кхио аьтто хилийта, мелхо а, я болх а, я ахча а ца доккхуш, кхача дӀакхачорх дозуш деш бу уьш.

Цундела дерриг а кхачанан гӀо къечу пачхьалкхашкахь бехачу нахана сийсаздар ду. Тамаше дац цигахь къаьсттина сиха даьржина СПИД а, кхидолу хӀуманаш а. Ӏаьржачу нахана и эпидемеш алсам ца хуьлу, шайна секс чӀогӀа езаш хиларна (??), амма церан иммунитет сел декъаза хиларна, шайн ирча диета бахьана долуш.

Ткъа цунах хьакхалуш йолу регионаш нийсса ю, шен чот йоцучу чам болчу стоьмашца, ораматашца, орамашца луьстачу джунглеша рицкъ ца луш йолу, мелхо а, Ӏаламо и тайпа баланс ян йиш йоцу аридни регионаш (масала, Малхбузе Африка). Цундела „КхоалгӀачу дуьненахь къечу нахана яа хӀума хилар“ санна долу дерриге а дӀахьедарш дерриг а сийсаздар ду, медицинан-индустрин комплексана миллионашкахь керла зенаш дан бен гӀуллакх ца до. КхоалгӀачу дуьненан политикаша СПИД-на дуьхьал мехаза молханаш доьху, и проблема шен орамашца дӀаяккхаран меттана.

Вайна планетехь оьшург ю адамийн дика хилар, Лаьттан, нийса аьлча, Ӏаламан дика хилар санна лоруш йолу кхиаран политика. Юьртабахаман а, хьуьнан а, бешахь а органикан латталелоран некъ нийсса массо а хӀума ма-хуьллу тайп-тайпана хилийтар ду. Уггаре а хьалха, иза экологин латталелоран гонан принцип кхочушъярх лаьцна ду. ХӀора органикан ахархочунна дашо бакъо ю церан декхар уггаре а могушалла ларъеш йолу, витаминашца а, минералашца а хьал долу кхача кечбина ца Ӏаш, шайн гӀуллакхашца (гумусан барам, хи латторан ницкъ, аэраци, минералашца) шеран-шарахь шайн латтанан беркаталла алсамъяккхар хилар.

Кхиаран гӀо кхачанан сурсаташ арахецарехь бен хила йиш яц ша-шена гӀо дан гӀо дан, ткъа вайн коьрта декхар ду кхуьуш долчу дуьненчу а дахана, Ӏаламан кхачанан сурсаташ арахецарехь адамаш Ӏамор, юх-юха а.

Ӏадатан юьртабахаман гӀуллакх вампиран оьмаран продукт ю. Хи чохь дӀайолу кепехь цхьацца оьшуш йолу кхачанан хӀуманаш хьакхало аренга, ораматашна ницкъ бо уьш кхачанан хӀуманаш схьаэцарца шайна чуэца. Ораматаш Ӏадатехь и процесс шаьш нисъян йиш йолуш елахь а, хин дӀа ца ерзалуш йолчу кхачанан хӀуманашца шайн орамийн кислоташца, и.дӀ.кх.а. НПК формулина юкъа ца йогӀу кхачамбацарш долу хӀуманаш орамато латтанах схьаоьцу, нагахь санна цуьнан хӀинца а ницкъ кхачахь.

Хи чохь дӀайолу искусственни удобренешца нийса йоцу кхача балар бахьана долуш орамаш дуккха а кӀезиг кхуьу, цуьнан жамӀехь ораматан шен Ӏаламан ницкъ алссам дӀаболу.

Я кхин а хьалхалерачу кепара: Хьалхалерчу заманахь санна, дӀаьвше латтанаш лелош, масех шарахь талораш до, дӀадовллалц, цул тӀаьхьа ах яьсса аре санна дӀадуьту.

Масала, ялташ хийцадалар — органикан латталелорехь коьрта агӀо ю. Мичахь ю кхуьуш долчу дуьненан ялташ хийцаран планаш? Яьсса аренаш яржар цхьана а кепара еккъа цхьана климат хийцаяларца доьзна дац, амма иза латтанах экханаш лелоран ма-дарра тӀаьхье ю. Кхеташ ду, дуьненаюкъараллин йиш ю мелиорацин юьхьанцара муьрехь яьссачу аренан регионашна хи латто, нагахь санна шена лаахь. Амма органикан латталелор нийсса арахьара гуттаренна а гӀортор ца ярца доьзна ду. Цундела лаьтташ долу гӀуллакх ду, эзарнаш шерашкахь лелийначу латтанан Ӏаламан беркат меттахӀоттор.

Шира кхиаран политика бохург дара: кхоалгӀачу дуьненан цӀий Ӏенош йолу эксплуатаци аттачу яккха а, цуьнан уггаре а ирча тӀаьхьалонаш лагӀъян а, иза галморзахаллаш ю. Керла кхиаран политика бохург ду: баккъалла а къечу пачхьалкхашкахь бехачу нахана тӀе ара а бевлла, еккъа цхьана оцу наха органикан латталелор Ӏаморна а, ларамаза юьртабахаман шира ламасташ юха карорна а тӀе тидам бахийтар. Ткъа хьуна гур ду, и нах, шайн чот йоцуш дукха лаам болчу куьйгашца, масех иттаннаш шерашкахь шайна кхача бан а, ур-атталла экспорт ян а аьтто хир буйла. Кхеташ ду, цунах цхьа а хӀума дан йиш яц, нагахь санна кхиаран политика цхьаболчу кхоалгӀачу дуьненан магнаташна миллионаш дӀасадаржорца дозаделла делахь.

Мелхо а, процессехь дакъалоцу кхиинчу пачхьалкхашкара говза говзанчаш кхуьуш йолчу пачхьалкхашка а боьлхуш, шаьш проекташ хӀиттош, хьалха меттигера бахархой интеграци еш, ткъа дуккха а тӀаьхьа, проекташ баккъалла а кхиъча, уьш меттигерчу говзанчашка дӀалуш. Миллиардаш адамашна оьшу и хаарш Ӏамо органикан латталелорах а, хьуьнан бахамах а, бешахь болх барх а лаьцна. Кхузаманан коммуникацин технологеш тидаме эцча, масала доцу аьттонаш бу дӀасадаржо. Цу кепара, кхузаманан кхиаран политико хьалха дӀахӀоттор ду хӀора юьртахь ток а, интернет а хилар.

Генийн инженери
Жоьжахатин неӀалт я стиглара совгӀат ?

молу хи
ЦӀена Ӏалам, эшалур воцуш !

2003